Najnowsza kontrola Najwyższej Izby Kontroli dotycząca przygotowania PSP do działań związanych z pojazdami elektrycznymi, fotowoltaiką i magazynami energii przynosi ważne wnioski dla sektora smart grid. Największe wyzwanie nie dotyczy dziś samych technologii, ale dostępu do danych o infrastrukturze energetycznej oraz zdolności ich wykorzystania przez służby i operatorów. To temat istotny dla OSD, branży teleinformatycznej, automatyki przemysłowej i wszystkich podmiotów budujących inteligentną infrastrukturę sieciową.
W swojej ocenie NIK pozytywnie oceniła przygotowanie Państwowej Straży Pożarnej do działań związanych z fotowoltaiką i elektromobilnością. Jednocześnie wskazała, że rozwój infrastruktury energetycznej i cyfrowej wyprzedza rozwój systemów informacyjnych wspierających działania operacyjne. Najbardziej widocznym przykładem jest wieloletnie opóźnienie wdrożenia nowego systemu SWD PSP, który miał zapewnić strażakom dostęp do informacji o lokalizacji instalacji PV, magazynów energii, stacji ładowania oraz sieci hydrantowej.
Inteligentne sieci potrzebują inteligentnych danych
Jednym z najważniejszych ustaleń kontroli jest fakt, że wiele danych kluczowych z punktu widzenia bezpieczeństwa funkcjonuje dziś poza zasięgiem służb ratowniczych. Dotyczy to między innymi lokalizacji instalacji fotowoltaicznych, magazynów energii, stacji ładowania pojazdów elektrycznych czy infrastruktury wodnej wykorzystywanej podczas działań ratowniczych.
NIK wskazuje, że modernizacja systemu SWD PSP rozpoczęta w 2018 r. nie doprowadziła do uzyskania oczekiwanego efektu operacyjnego. W rezultacie strażacy nadal nie dysponują jednolitym dostępem do danych, które mogłyby wspierać decyzje podejmowane na miejscu zdarzenia. Według NIK informacje dotyczące urządzeń do ładowania pojazdów, instalacji fotowoltaicznych, magazynów energii czy hydrantów mogłyby znacząco poprawić skuteczność działań ratowniczych.
Dla sektora smart grid jest to ważny sygnał. Budowa inteligentnej sieci nie kończy się na licznikach, magazynach energii i systemach automatyki. Równie istotny staje się przepływ informacji pomiędzy operatorami, służbami ratowniczymi, systemami GIS i systemami zarządzania siecią.
Rozwój OZE przyspiesza szybciej niż cyfrowe rozpoznanie infrastruktury
Kontrola pokazuje skalę zmian zachodzących w energetyce. W latach 2019-2025 liczba mikroinstalacji fotowoltaicznych wzrosła z około 150 tys. do ponad 1,6 mln, a liczba pojazdów elektrycznych osiągnęła blisko pół miliona. Równolegle zaczęły pojawiać się pierwsze pożary magazynów energii, których wcześniej praktycznie nie odnotowywano.
Pomimo tego większość analizowanych jednostek nie posiadała pełnego rozpoznania lokalizacji takich obiektów. Według danych przywołanych przez NIK pełną wiedzę o lokalizacji instalacji fotowoltaicznych deklarowano jedynie w około 13% badanych powiatów. W przypadku magazynów energii sytuacja była jeszcze trudniejsza. Pełnego rozpoznania nie odnotowano w żadnym z analizowanych powiatów.
To problem znacznie wykraczający poza temat bezpieczeństwa pożarowego. W świecie inteligentnych sieci dane o źródłach rozproszonych, magazynach energii i punktach ładowania stają się jednym z podstawowych zasobów operacyjnych.
SWD, Geoportal i dane przestrzenne stają się elementem bezpieczeństwa energetycznego
Wnioski NIK pokazują rosnące znaczenie integracji systemów informatycznych z infrastrukturą energetyczną. PSP podkreśla, że przyszłe funkcjonalności systemu SWD mają wykorzystywać informacje pochodzące z geoportali oraz zewnętrznych baz danych zawierających informacje o instalacjach fotowoltaicznych, magazynach energii i punktach ładowania. Docelowo funkcjonalności te mają osiągnąć gotowość operacyjną w II kwartale 2027 r.
Z punktu widzenia branży smart grid jest to kolejny dowód na znaczenie interoperacyjności danych. Operatorzy systemów dystrybucyjnych, samorządy, gestorzy infrastruktury wodnej i podmioty zarządzające ładowarkami będą coraz częściej funkcjonować w środowisku, w którym dane przestrzenne stają się równie ważne jak sama infrastruktura fizyczna.
Dyskusja prowadzona jeszcze kilka lat temu wokół inteligentnych liczników czy systemów AMI rozszerza się dziś na kolejne warstwy infrastruktury. Coraz częściej chodzi już nie tylko o pomiar energii, ale o budowę cyfrowego obrazu całego systemu energetycznego.
Fotowoltaika, magazyny energii i stacje ładowania wymagają wspólnych standardów
Raport pokazuje również, jak szybko rozwój nowych technologii wyprzedza obowiązujące standardy techniczne i organizacyjne. W analizowanych przypadkach strażacy wskazywali na potrzebę lepszego oznakowania instalacji fotowoltaicznych, magazynów energii oraz dostępu do informacji o parametrach technicznych urządzeń jeszcze przed przyjazdem na miejsce zdarzenia.
Wśród rekomendacji i wniosków pojawiają się postulaty związane z oznaczaniem instalacji, dostępnością planów technicznych dla służb ratowniczych czy budową jednolitych rejestrów infrastruktury energetycznej. To kierunek dobrze znany z projektów smart grid, gdzie standaryzacja danych stanowi jeden z warunków bezpiecznej i efektywnej integracji nowych technologii.
Najcenniejszy wniosek dla branży Smart Grid
Najważniejszym przesłaniem raportu nie jest informacja o liczbie pożarów czy stanie wyposażenia straży pożarnej. Znacznie ważniejszy wydaje się wniosek, że transformacja energetyczna wymaga równoległego rozwoju infrastruktury cyfrowej i informacyjnej.
Fotowoltaika, magazyny energii, elektromobilność i stacje ładowania tworzą już dziś rozproszony system energetyczny. Aby był on bezpieczny i odporny, uczestnicy rynku muszą wiedzieć nie tylko jak nim zarządzać, ale również gdzie znajdują się jego poszczególne elementy i jakie mają parametry techniczne. To właśnie w obszarze danych, interoperacyjności i cyfrowego odwzorowania infrastruktury NIK identyfikuje dziś jedne z najważniejszych wyzwań dla nowoczesnej energetyki.
Źródło: nik.gov.pl; fot. freepik / jcomp
61 
