Ponieważ większość Europejczyków mieszka na terenach miejskich, w ciągu ostatnich kilku lat odnotowano wzrost znaczenia wielu zagadnień związanych z rozwojem miast. Kwestie, które zyskują na popularności w każdej stolicy kraju i regionu w Europie, także w Polsce, dotyczą społeczności lokalnej w rozwoju zrównoważonym i inteligentnych miast. Warto zatem omówić główne zmiany polityk europejskich w zakresie Smart Cities, aby ustalić, jakie strategiczne przyszłe trendy przewiduje Komisja Europejska. Po dokonaniu przeglądu bieżącego pakietu finansowego przedstawimy kwestię krajowych urzędów normalizacyjnych, które zajmują się harmonizacją wskaźników inteligentnych miast. Ponadto zastanowimy się, czy dyskusje techniczne nad normalizacją wskaźników pomiarowych oraz kluczowych wskaźników efektywności nie stanowią procesu tworzenia polityki, niewykrytego przez dziennikarzy i polityków.
Europejskie Partnerstwa Innowacji to nowe narzędzia polityki, które są wykorzystywane przez Komisję Europejską w obszarach wymagających współpracy sektorów gospodarki i uczestników procesu w sposób innowacyjny i interdyscyplinarny. Europejskie Partnerstwo Innowacji na rzecz Inteligentnych Miast i Gmin (ang. European Innovation Partnership on Smart Cities and Communities, EIP-SCC) zostało powołane przez Komisję Europejską 12 lipca 2012 r. W oficjalnym komunikacie stwierdzono: „[Europejskie] Partnerstwo [Innowacji powołane przez Komisję Europejską] proponuje połączenie zasobów w celu wspierania prezentowania technologii energetycznych, transportowych oraz teleinformatycznych (ICT) w obszarach miejskich. Zachęcamy firmy z sektora energetycznego, transportowego i teleinformatycznego do współpracy z miastami, tak by łączyły swoje technologie w odpowiedzi na potrzeby miast” [1].
Miasta są obecnie ośrodkami rozwoju w Unii Europejskiej. W nadchodzących latach będą zużywać więcej energii i staną się domem dla większości obywateli Europy. W oficjalnym komunikacie zdefiniowano Smart City jako miasto lub gminę, która „łączy różnorodne technologie w celu zwiększenia efektywności swojego funkcjonowania. Miasta i sektory gospodarki łączą siły, by opracować wspólny program technologiczny”.
W odpowiedzi na obawy przedstawicieli sektorów gospodarki związane z opracowywaniem produktów w ramach projektów inteligentnych miast, Komisja potwierdza, że „w ciężkiej sytuacji gospodarczej także firmy są niechętne do zwiększania swoich rozmiarów i szybkiego wdrażania innowacyjnych technologii pomimo potencjalnych oszczędności i długofalowego ograniczania emisji”. Dla Komisji Europejskiej inteligentne miasta to połączenie energetyki, transportu i teleinformatyki w kontekście miejskim. Chociaż wiele odbywających się w Polsce konferencji poświęconych inteligentnym miastom zajmuje się omawianiem prywatności w sieci czy budżetów obywatelskich, dla Komisji Europejskiej EIP-SCC jest blisko związane z możliwościami władz miejskich w zakresie wykorzystywania innowacji technologicznych tych konkretnych sektorów gospodarki. Komisja postrzega swoją rolę jako koordynatora oraz podmiotu zachęcającego i wspierającego finansowo miasta i obszary miejskie w zakresie inwestycji w technologie mobilności, Internet i energetykę.
Platforma Interesariuszy Smart City
EIP-SCC posiada dwa organy zarządzające: grupę roboczą wysokiego szczebla, która doradza Komisji oraz Platformę Interesariuszy Smart City – organ posiadający własny sekretariat, w skład którego wchodzą powiązani interesariusze, tacy jak: władze samorządowe miast i gmin, przedstawiciele środowisk akademickich, organizacje pozarządowe, organizacje doradcze oraz przedsiębiorstwa z odpowiednich branż.
Celem Platformy Interesariuszy Smart City jest prezentowanie kluczowych innowacji w dziedzinie inteligentnych miast oraz ich praktycznych zastosowań w kontekście miejskim. W ramach Grupy Finansowo-Koordynacyjnej (ang. Finance and Coordination Group) miałam przyjemność koordynować Grupę Strategii Smart City (ang. Smart City Strategy Group) pracującą nad czterema obszarami polityki, które wymagają działań na szczeblu europejskim, aby inteligentne miasta stały się rzeczywistością. Te obszary to: (1) zwiększanie zaangażowania interesariuszy, (2) zmiana przepisów dotyczących zamówień publicznych tak, by brały one pod uwagę także inne względy np. koszty cyklu życia, (3) zmiana kontekstu urbanistycznego oraz (4) opracowanie zbioru wskaźników pomiarowych dla inteligentnych miast w całej Unii Europejskiej. Efekty pracy prowadzonej w ramach Grupy Strategii Smart City znalazły się w centrum zainteresowania Komisji. Opierając się na naszych rezultatach Komisja przeznaczyła istotne środki na pierwsze wnioski składane na odpowiedzi na zaproszenia w obszarze Smart City w perspektywie finansowanej 2014–2020.
W zakresie polityki miejskiej europejskiej, dzięki wkładowi Platformy Interesariuszy Smart City, w 2013 r. grupa robocza wysokiego szczebla opracowała i opublikowała Strategiczny Plan Wdrażania (ang. Strategic Implementation Plan, SIP), który jest aktualnym planem Komisji Europejskiej na szybkie skierowanie europejskich miast ku technologicznej przyszłości [2]. Powiązany ze Strategicznym Planem Wdrażania merytoryczny Operacyjny Plan Wdrażania (ang. Operational Implementation Plan, OIP) szczegółowo określa czynności, jakie należy podjąć, by inteligentne miasta stały się w Unii Europejskiej rzeczywistością [3].
Obszary priorytetowe
Na rysunku 1 przedstawiono jedenaście obszarów priorytetowych zidentyfikowanych w SIP. Miejska mobilność, zrównoważone budownictwo i interoperacyjność proceduralna to trzy podstawowe obszary, z którymi związanych jest osiem tematów. Ten wykres, który podkreśla współzależność jedenastu obszarów, dobrze pokazuje międzysektorowe podejście stosowane przez EIP-SCC. W OIP każdy z tych jedenastu priorytetów omówiony został w oddzielnym rozdziale i dla każdego z nich zostały opracowane możliwe plany działania do zrealizowania przez interesariuszy w kontekście miejskim. Warto zauważyć, że bieżący dokument jest pierwszą wersją roboczą, a Komisja zachęca europejskich interesariuszy z obszarów miejskich do wyrażania opinii na temat tych jedenastu priorytetów i zaproponowanych planów działania.
Na podstawie jedenastu priorytetów Komisja Europejska wystosowała zaproszenie do składania wniosków (ang. call for engagement) do podmiotów użyteczności publicznej, operatorów infrastruktury, władz miejskich i innych interesariuszy. Dobrowolne zaangażowanie w jeden z proponowanych kierunków inteligentnego rozwoju miast pozwala nie tylko przedstawić do Komisji Europejskiej zamiary w tym zakresie opracowane przez Państwa instytucję, firmę lub miasto, ale także stanowi możliwość wstępnego zakwalifikowania firmy lub miasta co najmniej pod względem rozpoznawalności. Nie jest to rzecz pomijalna przy rozważaniu możliwości zaangażowania się w struktury zarządzania, które proponuje Komisja.
Po zamknięciu procedury składania wniosków zostaną one ocenione i zreorganizowane w tzw. zespoły działań (ang. action clusters). Przedsiębiorstwa, miasta i interesariusze, którzy zaangażowali się w konkretny zespół działań, będą mieli okazję spotkać się z przedstawicielami interesariuszy o podobnych zainteresowań i opracowywać wspólne inicjatywy pod auspicjami Platformy Interesariuszy Smart City. Zatem zespoły działań wpłyną na cel kolejnych zaproszeń do składania wniosków w ramach obszaru Smart City. Odpowiedź na zaproszenie do składania wniosków wystosowane przez Komisję Europejską już dzisiaj może przynieść korzyści w postaci skierowania kolejnych funduszy przeznaczonych dla obszaru Smart City od roku 2016.
Finansowanie
W latach 2014–2015 środki dla obszaru Smart City, pochodzące bezpośrednio z inicjatywy EIP, wynoszą 200 mln euro. Pełen opis projektów, na które są przeznaczone, znajduje się w Pakiecie Roboczym dla Energetyki (ang. Secure, Clean and Efficient Energy Work Programme 2014-2015) [4] w ramach programu finansowania badań Horyzont 2020. Projekty te obejmują udzielanie funduszy dla dużych projektów demonstracyjnych (ang. Lighthouse Projects), tworzenie sieci urzędników odpowiedzialnych za zamówienia publiczne, europejskie nagrody dla „Najinteligentniejszego Miasta” czy też ostateczny zbiór standardów dla europejskiego inteligentnego miasta. Różne instytucje Unii Europejskiej, takie jak Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) oraz inne działy Komisji, w szczególności Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej, proponują wiele różnych form finansowania (w zależności od konkretnych potrzeb i celu interesariusza można je uznać za bardziej lub mniej odpowiednie). Opłacanie projektów Smart City najlepiej więc omawiać indywidualnie, a w zależności od konkretnych cech danego interesariusza mogą one obejmować: współfinansowanie pożyczek, dotacje z EBI, środki z funduszy JESSICA i JEREMIE, a nawet tworzenie spółek celowych dla realizacji inwestycji w infrastrukturę miejską.
Organy normalizacyjne
Wreszcie ostatnią i trudną do pominięcia częścią układanki, jaką stanowi polityka inteligentnych miast Unii Europejskiej, jest praca wykonywana przez główne organy normalizacyjne Unii Europejskiej (CEN, CENELEC, ETSI) we współpracy z Międzynarodową Organizacją Normalizacyjną w Genewie oraz w bliskiej współpracy z krajowymi organami normalizacyjnymi, między innymi z Polskim Komitetem Normalizacji (PKN). W styczniu 2014 r. w PKN została oficjalnie powołana do życia Grupa Zadaniowa 1 (GZ 1) zajmująca się „Inteligentnego i Zrównoważonego Rozwoju Miast i Społeczności”, której zadaniem będzie wykonywanie na szczeblu lokalnym pracy realizowanej na szczeblu europejskim i międzynarodowym. Polska GZ 1 nie opracowuje norm technicznych, ale stara się zaangażować polskie środowiska w tematykę inteligentnych miast.
Powszechnie uznawane jest znaczenie Unii Europejskiej w kwestiach wyznaczania wysokich standardów bezpieczeństwa oraz kontroli jakości, a także poziom przestrzegania tych wysokich norm przez kraje trzecie [5]. Chociaż dyskusje o normalizacji uznaje się za zbyt specjalistyczne i techniczne, aby angażować się w nie środowiska polityczne i związane z tworzeniem polityki strategicznej, negocjacje prowadzone na tym szczeblu prowadzą na przykład do określenia „kluczowych wskaźników efektywności”, które służą do mierzenia Zrównoważonego Rozwoju europejskich miast.
Podsumowanie
Zaangażowanie w politykę Smart City Unii Europejskiej ma na celu tworzyć i budować impet dla inteligentnych miast na całym kontynencie. Zwracając baczną uwagę na szybko zmieniające się sygnały polityczne, interesariusze tacy jak media, środowiska akademickie, organizacje pozarządowe oraz przedstawiciele sektora energetycznego, transportowego i teleinformatycznego zostają z wyprzedzeniem poinformowani o tym, że trwają prace nad nową agendą strategiczną wspierającą rozwój inteligentnych miast w UE. Interesariusze mogą dzięki temu określić przyszłe możliwości finansowania i lepiej dostosować swoje wewnętrzne prognozy rozwoju działalności. Jeśli, oprócz biernego monitorowania zmian politycznych, sektory gospodarki i organizacje pozarządowe czynnie zaangażują się w inicjatywy i wejdą w skład organów zarządzających Europejskim Partnerstwem Innowacji na rzecz Inteligentnych Miast i Gmin, nie tylko wzbogacą debatę nad sposobami tworzenia inteligentnych miast w Unii Europejskiej, ale także będą w stanie wpłynąć na przyszłego rozwoju miast, a także, dzięki tym wysokim normom, poza granicami Unii.
Bibliografia:
[1] Komunikat Komisji Inteligentne Miasta i Gminy – Europejskie Partnerstwo Innowacji, Bruksela, 10.07.2012 C(2012) 4701, wersja ostateczna; http://ec.europa.eu/energy/technology/initiatives/smart_cities_en.htm
[2] http://ec.europa.eu/eip/smartcities/files/sip_final_en.pdf
[3] http://ec.europa.eu/eip/smartcities/files/operational-implementation-plan-oip-v2_en.pdf
[5] Patrz: „Siła normatywna UE”: UE, zamiast być postrzegana jako potęga militarna, gospodarcza czy kulturalna, jest uznawana za globalną potęgę normatywną.
Artykuł został opublikowany w kwartalniku Smart Grids Polska 2/2014. Więcej o tym wydaniu na: www.smartgridspolska.pl
4727 
