Polskie firmy energetyczne stoją przed wyzwaniem integracji sztucznej inteligencji w sposób, który maksymalizuje korzyści innowacyjne, jednocześnie minimalizując ryzyko etyczne. Kluczowym aspektem jest zrozumienie, że innowacje technologiczne muszą iść w parze z odpowiedzialnością społeczną – wskazuje dr Dota Szymborska, Etyczka nowych technologii.

dr Dota Szymborska, Etyczka nowych technologii*

Rozmawiała: Izabela Żylińska

W jaki sposób polskie firmy energetyczne mogą zrównoważyć dążenie do innowacji opartych na sztucznej inteligencji z etyką i potencjalnym ryzykiem?

Polskie firmy energetyczne stoją przed wyzwaniem integracji sztucznej inteligencji w sposób, który maksymalizuje korzyści innowacyjne, jednocześnie minimalizując ryzyko etyczne. Kluczowym aspektem jest zrozumienie, że innowacje technologiczne muszą iść w parze z odpowiedzialnością społeczną. Aby zrównoważyć te dwa aspekty, firmy powinny przyjąć podejście wieloetapowe. Przede wszystkim, istotne jest wprowadzenie solidnych zasad etycznych i wytycznych dotyczących korzystania z AI. Zasady te powinny obejmować kwestie takie jak transparentność algorytmów, odpowiedzialność za decyzje podejmowane przez systemy AI oraz dbałość o prywatność i bezpieczeństwo danych użytkowników. Inwestowanie w regularne szkolenia dla pracowników, aby zapewnić, że wszyscy rozumieją i przestrzegają tych zasad, jest równie ważne. Kolejnym krokiem jest prowadzenie oceny ryzyka przed wdrożeniem nowych technologii AI. Tego rodzaju analiza powinna identyfikować potencjalne zagrożenia i proponować środki zaradcze, które mogą zmniejszyć ryzyko związane z wprowadzeniem nowej technologii. Regularne audyty i oceny postępowania powinny stać się normą, aby na bieżąco monitorować i oceniać wpływ AI na firmę oraz jej interesariuszy. Angażowanie interesariuszy w procesy decyzyjne dotyczące AI jest niezbędne. Współpraca z ekspertami, organizacjami pozarządowymi, konsumentami oraz organami regulacyjnymi umożliwia uzyskanie szerszej perspektywy na potencjalne konsekwencje wdrożenia AI. Takie podejście nie tylko buduje zaufanie, ale również umożliwia identyfikację problemów, które mogłyby zostać przeoczone przez wewnętrzne struktury firmy.

Jakie są główne obawy etyczne dotyczące prywatności i bezpieczeństwa danych w zastosowaniach sztucznej inteligencji w sektorze energetycznym?

Wykorzystanie AI w sektorze energetycznym niesie za sobą szereg istotnych obaw etycznych, w szczególności w odniesieniu do prywatności i bezpieczeństwa danych. Jedną z głównych obaw jest gromadzenie i przetwarzanie ogromnych ilości danych osobowych, które mogą być wykorzystywane do profilowania użytkowników oraz przewidywania ich zachowań. W kontekście sektora energetycznego, dane te mogą obejmować szczegółowe informacje na temat zużycia energii, preferencji i nawyków konsumpcyjnych, co może prowadzić do naruszenia prywatności użytkowników, jeśli nie są one odpowiednio chronione. Bezpieczeństwo danych stanowi kolejną istotną kwestię. Systemy AI są często celem ataków cybernetycznych, które mogą prowadzić do wycieków danych lub ich niewłaściwego wykorzystania. W sektorze energetycznym, takie incydenty mogą mieć poważne konsekwencje, nie tylko dla prywatności użytkowników, ale również dla stabilności i bezpieczeństwa całego systemu energetycznego. Firmy muszą inwestować w zaawansowane środki ochrony danych, w tym szyfrowanie, regularne audyty bezpieczeństwa oraz systemy wczesnego wykrywania zagrożeń. Kolejną istotną obawą jest kwestia zgody użytkowników. Często dane są zbierane i przetwarzane bez pełnej świadomości i zgody użytkowników. Firmy energetyczne muszą zapewnić, że procesy zbierania danych są przejrzyste, a użytkownicy są w pełni informowani o tym, jakie dane są zbierane, w jakim celu i jak będą one wykorzystywane. Powinni również mieć możliwość wyrażenia zgody lub jej odmowy na przetwarzanie swoich danych.

Jakiego rodzaju ramy regulacyjne są niezbędne, aby regulować etyczne wykorzystanie AI w energetyce?

Aby zapewnić etyczne wykorzystanie AI w sektorze energetycznym, konieczne jest stworzenie kompleksowych ram regulacyjnych, które uwzględniają specyfikę tej branży. Ramy te powinny obejmować kilka kluczowych elementów. Przede wszystkim, muszą być ustanowione jasne wytyczne dotyczące ochrony danych osobowych. W Polsce, jak i w całej Unii Europejskiej, istnieją już przepisy takie jak RODO, które regulują kwestie prywatności i ochrony danych. Jednak w kontekście AI w energetyce, mogą być potrzebne bardziej specyficzne regulacje, które uwzględnią unikalne aspekty tego sektora, takie jak dane dotyczące zużycia energii i ich przetwarzanie. Kolejną kwestią są regulacje dotyczące transparentności algorytmów AI. Firmy powinny być zobowiązane do ujawniania, w jaki sposób działają ich algorytmy, jakie dane są wykorzystywane do ich trenowania oraz jakie kryteria są stosowane przy podejmowaniu decyzji. Transparentność ta jest kluczowa dla budowania zaufania wśród konsumentów oraz innych interesariuszy. Powinny również zostać wprowadzone mechanizmy odpowiedzialności za decyzje podejmowane przez systemy AI. Firmy muszą być w stanie wykazać, że ich systemy AI działają w sposób etyczny i zgodny z przepisami prawa. Powinny istnieć również mechanizmy pozwalające na odwołanie się od decyzji podejmowanych przez AI oraz możliwość dochodzenia roszczeń w przypadku naruszenia praw użytkowników. Dodatkowo, ważne jest, aby ramy regulacyjne wspierały innowacje, nie hamując ich. Dlatego też powinny one być elastyczne i umożliwiać dostosowanie się do szybko zmieniających się technologii, jednocześnie zapewniając ochronę podstawowych praw użytkowników.

W jaki sposób przedsiębiorstwa energetyczne mogą zapewnić przejrzystość i odpowiedzialność w swoich systemach sztucznej inteligencji?

Przejrzystość i odpowiedzialność w systemach AI są kluczowe dla budowania zaufania wśród konsumentów i interesariuszy. Przedsiębiorstwa energetyczne mogą osiągnąć to poprzez kilka kluczowych działań. Przyjęcie polityki "otwartości algorytmicznej" to jeden z nich. Firmy muszą być gotowe do ujawniania informacji na temat swoich algorytmów, w tym jakie dane są wykorzystywane do ich trenowania, jakie są kryteria decyzyjne oraz jakie mogą być potencjalne konsekwencje decyzji podejmowanych przez AI. Ujawnienie tych informacji powinno być realizowane w sposób przystępny dla wszystkich zainteresowanych stron, aby zapewnić pełne zrozumienie procesów. Regularne audyty etyczne powinny stać się normą. Firmy powinny angażować niezależnych ekspertów do oceny swoich systemów AI pod kątem zgodności z zasadami etycznymi i regulacjami prawnymi. Audyty te powinny obejmować ocenę zarówno danych wejściowych, jak i wyników generowanych przez AI, aby upewnić się, że systemy działają zgodnie z założeniami i nie naruszają praw użytkowników. Zapewnienie, że w procesie podejmowania decyzji przez AI zawsze istnieje możliwość interwencji człowieka, jest kolejnym istotnym aspektem. Kluczowe decyzje nie powinny być podejmowane wyłącznie przez systemy AI, ale powinny być przynajmniej nadzorowane przez odpowiednio wykwalifikowanych pracowników. Taki model "człowiek w pętli" (human-in-the-loop) zapewnia, że ostateczna odpowiedzialność za decyzje pozostaje po stronie człowieka. Firmy powinny również prowadzić regularne kampanie edukacyjne dla swoich pracowników i klientów, aby zwiększyć świadomość na temat działania AI oraz potencjalnych ryzyk i korzyści z nim związanych. Transparentna komunikacja i zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron są kluczowe dla budowania zaufania i odpowiedzialnego wykorzystania technologii AI.

Jak firmy powinny rozwiązać wątpliwości etyczne związane z wpływem sztucznej inteligencji na zatrudnienie w sektorze energetycznym?

Wpływ AI na zatrudnienie jest jednym z głównych wyzwań etycznych, przed którym stoją firmy energetyczne. Wdrożenie AI może prowadzić do automatyzacji wielu procesów, co z jednej strony zwiększa efektywność, z drugiej zaś może prowadzić do redukcji miejsc pracy. Firmy powinny przyjąć zrównoważone podejście do tego zagadnienia. W pierwszej kolejności, ważne jest, aby firmy przeprowadziły dokładną analizę wpływu AI na zatrudnienie przed wdrożeniem nowych technologii. Analiza ta powinna obejmować ocenę, które stanowiska mogą być zagrożone automatyzacją oraz jakie nowe umiejętności będą potrzebne w przyszłości. Na tej podstawie firmy mogą opracować strategie szkoleniowe i przekwalifikowania dla swoich pracowników. Inwestowanie w programy rozwoju zawodowego i edukacji dla pracowników jest kluczowe. Przekwalifikowanie i podnoszenie kwalifikacji mogą pomóc pracownikom przystosować się do nowych wymagań rynku pracy. Firmy mogą na przykład oferować kursy z zakresu zarządzania technologią, analizy danych czy programowania, aby umożliwić pracownikom zdobycie nowych, cennych umiejętności. Przedsiębiorstwa powinny również dążyć do stworzenia nowych miejsc pracy, które pojawiają się w wyniku wdrożenia AI. Automatyzacja często prowadzi do powstania nowych ról, takich jak specjaliści ds. zarządzania systemami AI, analitycy danych czy eksperci ds. cyberbezpieczeństwa. Firmy powinny aktywnie promować te nowe możliwości i wspierać pracowników w przechodzeniu na nowe stanowiska. Otwarte prowadzenie dialogu z pracownikami na temat zmian związanych z wdrażaniem AI jest równie ważne. Transparentna komunikacja i zaangażowanie pracowników w procesy decyzyjne mogą pomóc w budowaniu zaufania i zrozumienia dla nieuniknionych zmian. W ten sposób firmy mogą nie tylko zminimalizować negatywne skutki automatyzacji, ale również wspierać rozwój i adaptację swoich pracowników do nowej rzeczywistości technologicznej.

* Dota Szymborska – doktora etyki, filozofka, socjolożka, TEDx speakerka, TOP 10 Women in Data Science w Polsce (2024). Zajmuje się etyką nowych technologii, uwielbia uczyć, gra w golfa. Więcen informacji na: https://www.etykanowychtechnologii.com

fot. freepik / rawpixel.com

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy ARTSMART Izabela Żylińska. Więcej w Regulaminie.