Breaking news
ENERGA-OPERATOR rozstrzygnęła postępowanie zakupowe obejmujące dostawy blisko 0,5 mln liczników zdalnego odczytu. Montaż liczników rozpocznie się w 2022 roku.

8 sierpnia 2018 r., decyzją Prezesa UKE w porozumieniu z Ministerstwem Energii, PGE Systemy otrzymała rezerwację pasma częstotliwości 450 MHz w zakresach pasma 452,5–457,5 MHz i 462,5–467,5 MHz. Prawie trzy lata później, w 2021 r., spółka rozpoczęła etap inwestycyjny projektu budowy sieci LTE450 i tym samym ruszyły pierwsze przetargi, które wesprą uczestników rynku energii w realizacji celów Kodeksu NCER.

 

Izabela Żylińska

 

Kolejna kluczowa data, kolejne wyzwania dla energetyki

18 grudnia 2022 r. nie jest datą, obok której polska energetyka może przejść obojętnie, jeśli chce być nie tylko bezpieczna, ale i nowoczesna. Od tego bowiem dnia rozpoczyna się stosowanie postanowień art. 41 Rozporządzenia Komisji (UE) 2017/2196 z dnia 24 listopada 2017 r. ustanawiającego „Kodeks sieci dotyczący stanu zagrożenia i stanu odbudowy systemów elektroenergetycznych" (ang. A Network Code on Electricity Emergency and Restoration, NCER). Dlaczego akurat art. 41 jest tak istotny? Ponieważ określa wymagania techniczne dla systemów komunikacji między uczestnikami rynku energii.

 

Dlaczego zapisy w NCER są takie ważne?

Wróćmy jednak do samego Kodeksu. NCER, opublikowany 28 listopada 2017 r. w Dzienniku Urzędowym UE, wszedł w życie 18 grudnia 2017 r. Dokument określa zasady współpracy OSP, OSD, SGU (ang. Significant Grid User, czyli Znaczących Użytkowników Sieci), dostawców usług w zakresie obrony, dostawców usług w zakresie odbudowy, podmiotów odpowiedzialnych za bilansowanie, dostawców usług bilansujących, wyznaczonych operatorów rynku energii elektrycznej (ang. Nominated Electricity Market Operator, NEMO) oraz innych jednostek wyznaczonych do pełnienia funkcji rynkowych zgodnie z rozporządzeniem Komisji w zakresie procesów obrony i odbudowy połączonych systemów elektroenergetycznych. Plan obrony systemu i odbudowy systemu opracowywany jest przez OSP w konsultacji z właściwymi OSD, SGU, krajowymi organami regulacyjnymi, sąsiednimi OSP i pozostałymi OSP w swoim obszarze synchronicznym [1]. Jednym z bardzo istotnych elementów wpływających na zapewnienie bezpieczeństwa KSE jest niezawodna komunikacja między jej uczestnikami. Mając na uwadze istotę łączności dla sektora energii, autorzy Kodeksu poświęcili jej jeden z artykułów, właśnie 41.

 

Komunikacja głosowa dla energetyki

Art. 41 „Systemy komunikacji” zobowiązuje m.in. OSD do zainstalowania systemu komunikacji głosowej „z wystarczającym nadmiarowym sprzętem i źródłami rezerwowego zasilania, aby umożliwić wymianę informacji na potrzeby planu odbudowy przez okres co najmniej 24 godzin w razie całkowitego braku zewnętrznego zasilania energią elektryczną lub w razie awarii któregokolwiek pojedynczego urządzenia działającego w systemie komunikacji głosowej”. Systemy komunikacji głosowej muszą umożliwiać interoperacyjność i gwarantować, że rozpoznają połączenie przychodzące z OSP i natychmiast na nie odpowiedzą [2].

Na bazie Kodeksu, Polskie Sieci Elektroenergetyczne przygotowały i opublikowały w czerwcu 2020 r. dokument „NC ER – Wymagania Techniczne Dla Systemów Komunikacji Głosowej”.

 

PSE ustala zasady dotyczące łączności

„NC ER – Wymagania Techniczne Dla Systemów Komunikacji Głosowej” to zbiór wskazówek implementacyjnych, które powinny zostać przełożone na architekturę oraz wyposażenie systemów dyspozytorskiej komunikacji głosowej wewnętrznej oraz na styku z poszczególnymi uczestnikami procesu. Celem publikacji PSE jest „ustalenie wymagań technicznych, jakim mają odpowiadać systemy dyspozytorskiej łączności głosowej wykorzystywane przez służby OSP, OSD i SGU, aby zapewnić interoperacyjność, dostępność usług, właściwą identyfikację połączeń przychodzących oraz gwarantować możliwość natychmiastowego odebrania połączenia”.

Dokument opisuje problematykę łączności głosowej szerzej, tj. w zakresie architektury systemów komunikacji głosowej oraz sieci telekomunikacyjnej. Bowiem jako zbiór muszą być one odpowiednio dostosowane do spełnienia rygorystycznych wymagań związanych z koniecznością niezakłóconej pracy w sytuacji awarii pojedynczego urządzenia, jak i rozległych awarii elektroenergetycznych [3].

Jedną z technologii komunikacji, jaka spełnia wymagania nałożone przez NCER na uczestników rynku energii, jest LTE450 wraz z systemem łączności dyspozytorskiej.

 

Energetyka pracuje nad wdrożeniem systemu łączności

We wrześniu 2019 r. w Warszawie odbyła się konferencja „Smart Energy powered by LTE450”, podczas której PGE Systemy, PGE Dystrybucja i Enea Operator podpisały istotne porozumienie o współpracy w kwestii budowy sieci LTE450 na potrzeby systemu elektroenergetycznego. Obecnie, w ramach Ogólnopolskiego Zespołu Roboczego ds. budowy sieci LTE450, spółki z Grupy PGE współdziałają nie tylko z Enea Operator, ale także z innymi Operatorami Sieci Dystrybucyjnych (OSD), jak Energa Operator, TAURON Dystrybucja i innogy Stoen Operator. W pracach Zespołu biorą udział również przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Ministerstwa Cyfryzacji, Urzędu Regulacji Energetyki, Urzędu Komunikacji Elektronicznej, GAZ-SYSTEM, Polskiej Spółki Gazownictwa oraz Polskich Sieci Elektroenergetycznych. Ostatnio rozpoczęto też rozmowy z Polskim Towarzystwem Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej.

Wspólnie z PGE Systemy, po zawarciu porozumienia o współpracy, przeprowadziliśmy testy technologiczne w zakresie dostępności usług realizowanych w LTE w paśmie 450 MHz. Jesteśmy stałym uczestnikiem prac w Ogólnopolskim Zespole Roboczym LTE450 powołanym przez PGE Systemy, który skupia się nad opracowaniem założeń technicznych i biznesowych dla wdrożenia sieci LTE450 na potrzeby sektora energetycznego – potwierdza kontynuację działań z PGE Systemy Mateusz Gościniak, Rzecznik Prasowy poznańskiego Oddziału Dystrybucji w Enea Operator.

 

Nie tylko Enea Operator, ale także TAURON Dystrybucja

21 lipca br. PGE Systemy zacieśniły współpracę przy budowie sieci LTE450 z kolejnym OSD – TAURON Dystrybucja. Zawarte pomiędzy spółkami porozumienie dotyczy pilotażu usług sieci łączności specjalnej w technologii LTE w pasmie 450 MHz na obszarze koncesyjnym TAURON. Finalnie, w wyniku kooperacji, zostaną opracowane rekomendacje dla dalszych prac, powstanie koncepcja modelu biznesowo-technicznego i harmonogram prowadzenia projektu umożliwiający realizację budowy sieci LTE450 na terenie TAURON Dystrybucja we współpracy z PGE Systemy. Oprócz tego planowane jest zidentyfikowanie ryzyka dla każdej ze stron, a także oszacowanie kosztów inwestycji.

Jednym z priorytetów rozwoju naszej firmy jest inwestowanie w najnowsze technologie wspierające bezpieczeństwo i niezawodność systemu dystrybucji energii elektrycznej. W tym celu, TAURON Dystrybucja rozpoczął współpracę z PGE Systemy w zakresie sieci LTE450 od momentu powstania Ogólnokrajowego Zespołu Roboczego powołanego wraz z innymi Operatorami Systemów Dystrybucyjnych. Trzeba podkreślić, że sieć LTE450 dedykowana jest całej energetyce – podkreśla Paweł Strączyński, Prezes Zarządu TAURON Polska Energia, i wyjaśnia: – Niezawodna i bezpieczna szerokopasmowa łączność bezprzewodowa o wysokim poziomie dostępności to niezbędny element nowoczesnej energetyki.

 

Polscy OSD mogą razem zbudować LTE450

Przedstawiciele PGE Systemy uważają, że kooperacja wielu OSD i OSP przy budowie fizycznej sieci łączności LTE450 w Polsce, jest jak najbardziej możliwa. Uczestnicy rynku dodatkowo twierdzą, że wręcz niezbędna, aby powstała profesjonalna i niezawodna sieć łączności. Planując taką współpracę, należy mieć na uwadze, że każdy z OSD, którzy działają wspólnie na rynku regulowanym w złożonym otoczeniu prawnym, jest niezależnym podmiotem gospodarczym. Niezależnym tzn. posiadającym swoje struktury, uwarunkowania, własną strategią rozwoju, a także priorytety. Nie wolno też zapomnieć o nakładającej się na to wszystko intensywnej transformacji całego sektora energii.

– Okoliczności te sprawiają, że rozszerzenie współpracy wymaga wielu uzgodnień w sferze technicznej, biznesowej oraz prawnej. Pomimo braku aktualnie rozstrzygnięć decyzyjnych co do przystąpienia innych OSD do prowadzonego w PGE programu budowy sieci LTE450, jego koncepcja uwzględnia możliwość dołączenia kolejnych interesariuszy – nie zamyka się na współpracę z innymi podmiotami Szymon Ferens, Wiceprezes Zarządu PGE Systemy S.A.

 

Role interesariuszy w sieci LTE450

PGE analizuje możliwe scenariusze współpracy, które muszą uwzględniać opisane wcześniej uwarunkowania poszczególnych OSD, jak i samego rynku energii w Polsce. Spółka poinformowała, że dziś jest za wcześnie, by rozmawiać o konkretach dotyczących modelu, w jakim planowane jest uruchomienie sieci LTE450. Wiadomym jest natomiast, że PGE Systemy będzie operatorem tej sieci, odpowiedzialnym za nadzór nad nią w trybie 24/7 i jakość usług. Spółka zapewni poszczególnym podmiotom wsparcie techniczne, jak monitoring urządzeń, diagnostykę i rozwiązywanie problemów. Planowane są również systemy wsparcia (np. raportowe) dostosowane do wymagań każdego z OSD.

 

Zajętość częstotliwości w zakresie 450–460 MHz oraz 460–470 MHz
Źródło: UKE

zajetosc

 

Ruszyły pierwsze postępowania przetargowe

Zgodnie z dostępnym harmonogramem, dedykowana energetyce sieć łączności bezprzewodowej miałaby rozpocząć świadczenie usług na koniec 2023 r. Przypomnijmy w tym miejscu jeszcze raz datę 18 grudnia 2022 r., od której to jesteśmy zobowiązani stosować postanowienia „Kodeksu sieci dotyczącego stanu zagrożenia i stanu odbudowy systemów elektroenergetycznych”, w tym art. 41 „Systemy komunikacji”. Jak na tym tle wygląda założony przez PGE plan działań?

Harmonogram został podzielony na etapy zarządcze i dostosowany jest do zaplanowanych środków finansowych w Grupie PGE na poszczególne lata, zgodnie z zatwierdzonym planem zakupów. Aktualnie realizujemy etap inwestycyjny przypadający na lata 2021–2024, dedykowany dla obszaru PGE Dystrybucja – wyjaśnia Wiceprezes Ferens.

Kolejne etapy harmonogramu uzależnione są od decyzji pozostałych OSD, dotyczących ich przystąpienia do programu budowy sieci LTE450. W ramach samego PGE obecnie prowadzone są prace związane z uruchomieniem postępowań zakupowych na kluczowe elementy sieci LTE450 dla obszaru PGE Dystrybucja. Rozpoczęto Wstępne Konsultacje Rynkowe w trybie Prawa Zamówień Publicznych na zakup i wdrożenie sieci rdzeniowej CORE oraz na zakup, instalację i uruchomienie urządzeń sieci radiowej RAN LTE450.

Chcemy, by przetargi na zakup CORE i RAN LTE450 rozstrzygnęły się tak szybko, jak pozwoli na to procesowanie ich w trybie Prawa Zamówień Publicznych – podkreśla Wiceprezes Ferens.

Pod koniec lipca br. upływa termin składania ofert w przetargu na wykonanie inwentaryzacji i ekspertyz technicznych wież telekomunikacyjnych na terenie PGE Dystrybucja. W kolejnym etapie prac, na podstawie opracowanych ekspertyz, zostaną ogłoszone przetargi na modernizację tych obiektów.

 

Kto zamówi urządzenia końcowe?

Budowana sieć LTE450, podobnie jak sieci działających w Polsce operatorów komórkowych, jest zgodna ze światowymi standardami 3GPP. Rynek urządzeń końcowych dla sieci LTE450, który rośnie bardzo dynamicznie, podlega tym samym mechanizmom, co rynek urządzeń dla komercyjnych sieci komórkowych. Urządzenia końcowe LTE450, jak terminale łączności dyspozytorskiej, modemy do liczników czy routery zgodne ze standardem 3GPP, będą mogły działać w sieci LTE450. Przybywa coraz więcej modeli również od polskich producentów. Na rynku dostępne są radiotelefony i systemy łączności dyspozytorskiej, które umożliwiają korzystanie zarówno z LTE na częstotliwości 450 MHz, jak i LTE w publicznych sieciach komórkowych. Z punktu widzenia użytkowników końcowych, ta cecha może być niezwykle istota podczas budowy dedykowanej dla energetyki sieci komunikacji, zwłaszcza w początkowej fazie projektu, kiedy nie będzie pełnego pokrycia zasięgiem.

W zależności od zasięgu, terminal „dualny” może przełączać się pomiędzy sieciami. Dzięki temu użytkownicy skorzystają z systemu łączności na całym obszarze swojej pracy – wyjaśnia Piotr Stępniewicz, Kierownik ds. Klientów Kluczowych w MindMade sp. z o.o. (wchodzącej w skład GRUPY WB). – „Dualność" będzie ważna także na późniejszych etapach projektu. Sieć publiczną LTE można wykorzystać jako dopełnienie zasięgu sieci LTE450. Pozwoli to użytkownikowi końcowemu stosować łączność dyspozytorską na całym terytorium Polski, jak i poza jej granicami.

Urządzenia końcowe będą pozyskiwane, wraz ze wzrostem zapotrzebowania, w postępowaniach przetargowych. Każdy z OSD ma swoje własne standardy, wymagania, procedury zakupowe czy systemy zarządzania majątkiem. W przypadku udziału wielu OSD w budowie i rozwoju sieci LTE450 powstaje pytanie, w jaki sposób będą postępowały zakupy na urządzenia końcowe, a przede wszystkim kto będzie zamawiającym – PGE Systemy czy każdy operator na własne potrzeby? Z informacji, jakie przekazało PGE wynika, że prowadzone są cały czas analizy w tym obszarze. Jest duże prawdopodobieństwo, że koszty zakupu urządzeń końcowych poniosą OSD, ale jeszcze za wcześnie, by to jednoznacznie określić.

 

Liczniki inteligentne też będą korzystały z LTE450

Z pewnością największą liczbę urządzeń końcowych będą stanowiły inteligentne liczniki, których nasycenie dla każdego Operatora Sieci Dystrybucyjnej zostało wskazane w nowelizacji prawa energetycznego, czyli w tzw. Ustawie licznikowej.

Aktualnie PGE Dystrybucja posiada około 5,5 mln odbiorców. Trudno dziś powiedzieć, jaka część liczników inteligentnych w 2028 r. będzie odczytywana za pomocą LTE450, ale na pewno będą to miliony – mówi Szymon Ferens, Wiceprezes Zarządu PGE Systemy S.A. i dodaje: – Jeżeli do tego czasu na budowę sieci zdecydują się pozostali interesariusze, również z sektora gazowego, to pod względem liczby kart SIM sieć LTE450 będzie największą siecią komórkową w Polsce.

 

Czas na technologię przyszłości

Transformujący się sektor energetyczny potrzebuje trzech głównych rodzajów usług łączności: łączność dyspozytorska, zdalne sterowanie siecią energetyczną oraz zdalny odczyt liczników.

Sieć TETRA jest w stanie zaspokoić potrzeby związane z głosową łącznością dyspozytorską oraz, w ograniczonym zakresie ze względu na małą pojemność systemu TETRA, na obsługę zdalnego sterowania siecią – wyjaśnia Wiceprezes Ferens. – TETRA nie jest w stanie zapewnić masowego odczytu liczników inteligentnych, których tempo nasycenia w najbliższych latach narzuciła niedawna nowelizacja prawa energetycznego (80 proc. do 2028 r.). Oznacza to, że OSD, pomimo kosztów utrzymywania systemu TETRA oraz dodatkowych inwestycji w technologię PLC na potrzeby odczytu liczników energii, będą musieli ponosić dość znaczące koszty zakupu usług transmisji danych od operatorów sieci komórkowych.

Budowana sieć LTE450 jest w stanie zapewnić wszystkie trzy wymienione usługi. Według PGE dzięki temu koszt utrzymania sieci LTE450 będzie niższy niż koszt utrzymania sieci TETRA, PLC oraz usług od operatorów sieci komórkowych. Tak więc budowa i utrzymanie sieci LTE450 nie przełoży się na wyższe rachunki za energię dla klientów.

– „Dziś” jest najlepszym czasem na budowę nowoczesnej sieci łączności dla polskiej energetyki i nie można go zmarnować – podsumowuje sytuację rynkową Piotr Stępniewicz. – Wpływają na to możliwości i dojrzałość technologiczna standardu LTE, dostępność urządzeń i rozwiązań opracowanych, produkowanych i oferowanych przez polskich przedsiębiorców, przydzielenie częstotliwości 450 MHz dla energetyki, a zwłaszcza schyłek starych standardów typu TETRA i zastępowanie ich nowszymi, jak LTE. To już się dzieje w innych krajach, dlaczego nie miałoby już teraz nastąpić w Polsce i w oparciu o rozwiązania opracowane przez polskie firmy?

 

Literatura:
[1] https://www.pse.pl/er
[2] Kodeks sieci dotyczący stanu zagrożenia i stanu odbudowy systemów elektroenergetycznych
[3] NC ER – Wymagania Techniczne Dla Systemów Komunikacji Głosowej
[4] Materiały od PGE Systemy

 

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy ARTSMART Izabela Żylińska. Więcej w Regulaminie.